FILMTHEORETISCH ONDERZOEK

In NL bloei filmkunde pas sinds jaren ‘80. Filmtheoretici in NL zijn nog bezig met de afbakening van het onderzoeksobject. Hiervoor is allereerst de ontwikkeling van een adequaat begrippenapparaat nodig.

2. RETORIEK VAN DE FILM

Filmische grammatica => geheel aan codes die het filmische betekenisproces op systematische wijze reguleren, bestaat niet.

I.p.v. grammaticale regels is men aandacht gaan besteden aan de communicatieve context.

(Semiologie = studie van verschillende tekensystemen, zoals het systeem van de emblemata, vd mimiek, v signalen, v taal)

De pragmatiek bestudeert de relatie tussen teken en tekengebruiker, proberend om regels te vormen over relatie tussen tekst en context.

3 elementen van belang bij lectuur tekst:

• structuur tekst zelf
• psychologische kenmerken lezer
• structuur context waarbinnen lectuur plaatsvindt

Retorisch analyse:

Op welke manier de communicatieve intenties van de filmtekst zo goed mogelijk worden gerealiseerd, vb reclamefilm, maar ook gewone speelfilms zijn intentioneel.

Intentionaliteit:

basisintenties: informatie gevend, evaluatie, aansporend (adhortatief)

6 soorten communicatieve intenties (Peters):

• referentieel (een van de informatie/evaluatie/aansporend)
• emotief (gevoelsmatige betrokkenheid)
• conatief (beroep doend op gevoel/waarde/overtuiging kijker)
• fatisch (contact zender-ontvanger dmv blikvanger of climax)
• metalinguaal (herhaling van (tekst)passages vb voetbal
• poëtisch (aantrekkelijkheid vd tekst)

Nog een model:

Intentionaliteit beschrijven in termen van effectiviteit

2.5 Overtuigingsstrategieën

Intertekstualiteit = verwijzing naar andere teksten

Strategieën op handelingsniveau:

3 soorten overtuigingsmiddelen:

• logische, in dienst van (logische) geloofwaardigheid ve film
• Ethische, gebaseerd op 3 kwaliteiten vd zender: competentie, betrouwbaarheid en sympathie (in dienst van emotieve functie)
• pathetische, dienen de conatieve functie

Strategieën op formuleringsniveau:

Formulering in meerdere tekensystemen:

• codes van de geschiedenis en het verhaal (story/plot, fabel/sujet)
• codes van de mise-en-scène, uitbeelding geschiedenis
• codes van het in beeld brengen van de geschiedenis (veel conatief)
• codes van de buitenbeeldse tekst en muziek

Retorica heeft zich ontwikkeld vanuit de verbale taal

3. STRUCTURALISTISCHE FILMSEMIOTIEK

Begrijpen hoe de film begrepen wordt door de toeschouwer. Niet de econ/jur/techn/soc/psych aspecten, maar hoe komen betekenisprocessen in de film tot stand.

Saussure (Europa) - Eur.structuralistische taalwetenschap

Peirce (VS) - Feiten en processen kunnen we pas begrijpen indien we deze kunnen plaatsen in een complex geheel van structuren.

Semiopragmatiek (Odin), benadering vd film waarbij de nadruk op de lezer/kijker ligt. Hoe kijkt men tegen een film aan (verschil bioscoop of filmles)

2 benaderingswijzen in filmtheoretisch onderzoek:

• tekstanalyse
• onderzoek naar cinematografische code of stijlfiguur

4. VROUWENSTUDIES FILMGESCHIEDENIS

Probeert te begrijpen hoe de feministische filmtheorie de klassieke Hollywoodfilm interpreteert (wat is "vrouwelijk" wat is "mannelijk").

Uitgangspunt van de feministische filmtheorie is de maatschappelijke onderschikking van de vrouw. In Hollywoodfilms is de vrouw passief, de man daarentegen actief. De handelingen maken de Man. De vrouw is het object van de mannelijke blik. De bewegingen maken de Vrouw.

Identificatie binnen een film:

• primaire cinematografische identificatie, men ziet niet anders dan wat de film toont
• Secundaire cinematografische identificatie, identificatie met personen uit de fictieve wereld.

Vrouwenstudies filmgeschiedenis wil een belangrijke taak toekennen aan het analyseren van film(fragmenten)

Binnen de feministische filmtheorie is de toeschouwer vrouwelijk, binnen vrouwenstudies filmgeschiedenis is de toeschouwer de toeschouwer.

5. FILMONDERZOEK EN PSYCHOLOGIE

Beleving film is het onderwerp van deze studie.

• mentale voorstelling van film zowel bij toeschouwers als bij makers
• beleving is meer dan alleen receptie

Waardoor wordt het spanningsverloop in een film bepaald?

Spanning is een emotionele toestand van de toeschouwer

(waarneming, sympathie, mate van identificatie etc.)

Experimenteel onderzoek:

Effecten op toeschouwers bekijken door specifieke veranderingen aan te brengen in bep.situaties en de effecten daarvan te meten.

• meestal te duur, daarom niet veel gedaan
• Als stimulus complex is en aantal relaties tussen attributen groter wordt, wordt het moeilijker de variabelen te isoleren en specifieke veranderingen aan te brengen.

Niet-experimenteel onderzoek:

Samenhangen tussen variabelen bestuderen die op zichzelf al een variatie vertonen, bijv. over proefpersonen of over tijd.

Vb. Onderzoek onder toeschouwers die een bep.acteur sympathiek vinden en toeschouwers die onsympathieke gevoelens hebben.

Tijd: momenten dat een persoon binnen een film als sympathiek wordt beschouwd t.o.v. momenten van onsympathiek zijn.

6. FILMSEMIOTISCH PRAGMATISME

Pragmatisme is een filosofische stroming die het verwerven van kennis kritisch onderzoekt. In filmsemiotisch perspectief betekent dit de analyse van de betekenisvorming bij de toeschouwer.

Geschriften van Peirce zijn de basis.

Filmpragmatisch onderzoek beschouwt film als een talig product.

Verschil pragmatisme/pragmatiek

Pragmatiek is een van oorsprong taalwetenschappelijke discipline. Film is een talig product en filmkijkers worden onderzocht op kijkervaringen die veranderen al naar gelang een film wordt vertoond in een verschillende omgeving.

Pragmatisme is meer een filosofische stroming (die het verwerven van kennis kritisch onderzoekt), dan taalwetenschappelijk. Pragmatisme is het antwoord op een onderzoeksvraag, dus een bewering over onderzoek naar kennisverwerving.