Sovjetunie: centralistische vorm van staatskapitalisme.

Geen geleidelijke weg naar een modern-industriële samenleving:

17e-18e eeuw: tsaren ondernamen drastische moderniseringspogingen ter overwinning van de economische, technische en culturele achterstand op het westen. Peter de Grote wendde hiertoe als eerste de staatsmacht aan en gaf daarmee al zijn opvolgers met moderniseringsidealen een instrument in handen. Het patroon dat zich op deze wijze in de Russische geschiedenis aftekende was dat een tsaar die zich actief bezighield met modernisering daardoor zoveel maatschappelijke weerstand opriep, dat zijn opvolger zich gedwongen zag een conservatieve koers te varen. De staat wilde alles sturen, op een geforceerde manier. Geen steun van een actief betrokken burgerij. Schoksgewijze, onder staatsdwang geïnitiateerde moderni-seringscampagnes, waarbij op geen enkele wijze rekening werd gehouden met de belangen van de bevolking, afgewisseld met periodes waarin conservatieve tsaren poogden de door hun voorgangers opgeroepen progressieve krachten in te dammen, herhaalde zich tijdens het Russische AR tot 1917. Geen geleidelijke economische ontwikkeling omdat de staat steeds de ingezette modernisering zelf weer verpletterde. Maatschappelijke groeperingen werden uitgesloten.

Cesuur: de revolutie van 1917. Heeft historiografische consequenties: andere benaderingen en vraag-stellingen. Revolutie heeft geleid tot geschiedschrijving als ideologisch instrument in dienst van de politiek. Leidt toch ook tot waardevolle inzichten.

Verschil Russische – westers-Japanse patroon, gevolg van:

• de eeuwenlange preoccupatie van de Russen met hun achterstand tov het westen
• de grote rol van de staat, de nadruk op de zware industrie, het campagne-achtige karakter van de Russische industrialiseringspogingen en hun gebrek aan succes
• het onvermijdelijk revolutionair perspectief van elke beschrijving van het Russische AR

Invloed van de staat in Rusland in vergelijking met die in Eng, D en Fr.

• in Eng had de staat vrijwel geen bemoeienis met industrialisering en modernisering. Pas laat in de 19e eeuw werd daar enige overheidsinmenging zichtbaar
• in Fr en D heeft de staat op een aantal gebieden een actieve bijdrage geleverd aan het industrialiserings proces. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van de infrastructuur: de staat bevorderde in beide landen de aanleg van wegen, bruggen, spoorwegen en havens. Desondanks werd het particulier initiatief niet belemmerd en liet de overheid veel over aan de burgerij
• de Russische staat trok alle initiatieven naar zich toe en duldde geen enkele participatie van haar onderdanen.