Thema's en genres in de muziekgeschiedenis
Leereenheid 6: Mozarts strijkkwartetten en -kwintetten
Fase in de muziekgeschiedenis die wel wordt vereenzelvigd met de Eerste Weense School: Haydn, Mozart en Beethoven.
De muzikale omwentelingen van 1725-1775
In deze periode is er een complex van veranderingen die elkaar wederzijds
hebben beïnvloed.
Er was sprake van een stille revolutie Terwijl tegelijkertijd nieuwe
ontwikkelingen hun schaduw vooruit wierpen kende de barok nog vele uitlopers
:overlappingsperiode.
|
Veranderingen
|
|
|
17e eeuw
|
18e eeuw
|
|
Nationale culturen |
Internationale eeuw, uitwisseling
|
|
Vnl hof en kerk als uitvoeringsplek |
Operatheater en concertzaal |
|
Professionals |
Meer repertoire voor amateurs |
|
Contrapuntische en polyfone orientatie |
Harmonische orientatie |
|
Modaliteit verdwijnt |
Klassieke tonaliteit |
|
Onregelmatige frasestructuur |
Overzichtelijke symmetrische structuur |
|
Sonatevorm |
|
|
Nieuwe genres: |
|
|
Klavecimbel |
Piano |
|
Strijkers met continuo = orkest |
+ vier blazers |
De aanduiding "preclassisisme" is neutraal en gaat over alle verschijnselen.
Over een beperkt aantal verschijnselen gaan de termen:
Oorsprong van het strijkkwartet
Is deels triosonate, maar ook latere genres als sonata a quattro, sinfonia
a quattro en concerto a quattro. Belangrijk was het langzaam verdwijnen van
de continuopraktijk.
Het primaire wezenskenmerk van het strijkkwartet is de gelijkwaardigheid
van de vier partijen (gesprek).
Haydn, de aartsvader van dit genre, maakt eerst nog geen strijkkwartetten
in de klassieke zin. Dat is vooral te zien in zijn langzame gedeeltes, waar
de eerste viool nog een prima donna is.
Later komen twee belangrijke vernieuwingen: het monothematische principe
(wordt later Motivistische Arbeit) en het streven om de spanning van het werk
tot eind te behouden.
In 1782 worden 6 nieuwe kwartetten, opus 30, gepubliceerd. Haydn: auf eine ganz
besondere neue Art. Ze zijn fijnzinnig en helder, met een fijnzinnige
muzikale humor.
Mozart schreef als reaktie op dit werk zijn zes Haydnkwartetten.
De altviool, hart van het strijkkwartet, was zijn favoriete instrument
(speelde hij ook zelf).
KV 464 wordt gezien als het ideale klassieke strijkkwartet. De indeling
is:
Over KV 465 ontstond discussie. Het begin was zo vernieuwend dat sommigen dachten dat er fouten waren gemaakt in uitgave van de partituur
Vergelijken we Haydn en Mozart dan zijn Mozarts doorwerkingen korter en bondiger. Hij maakt ook veelvuldiger en effectvoller gebruik van chromatiek. Mozart is een meester in harmonische differentiatie en zwenkingen tussen majeur en mineur. Haydn bleef steeds aan de vorm schaven, terwijl er bij Mozart weinig vormexperimenten zijn te vinden.
In allesbehalve rooskleurige omstandigheden schreef Mozart zijn strijkkwintetten. De toevoeging van een tweede altviool was voor hem een nieuwe uitdaging.
Dit is geen officiële site van de Open Universiteit Nederland
correcties, opmerkingen of aanvullingen zijn altijd welkom
Marga Mulder (2001)