OPERA: Twaalf opera's als spiegels van hun tijd

Bern Alois Zimmerman - Die Soldaten (1965)

Zimmermann beschouwde zichzelf als de oudste van de jonge generatie componisten. Breed georienteerd op literatuur, filosofie en theologie, alsmede beeldende kunsten.

Moderne barokcomponist -> ornamentiek, monumentaliteit, grilligheid, grandeur en virtuositeit.

Die Soldaten is gebaseerd op een toneelstuk van Lenz uit 1776 met dezelfde titel. Sturm und Drang periode. Het unieke van Lenz' bittere komedies schuilt niet in de maatschappijkritische strekking maar in de wijze waarop de karakters worden uitgebeeld.

Ontstaansgeschiedenis
Opvoering toneelstuk in 1957: pluralistische tijdsfilosofie van Lenz komt sterk overeen met opvattingen van Zimmermann. De opera die Zimmermann schrijft wordt echter als onuitvoerbaar beschouwd. De premiere in 1960 wordt afgelast. In 1963 brengt de WDR een concertant ervan uit, de zogenaamde Vokalsinfonie. Een mythe is het feit dat er een tweede vereenvoudigde versie zou bestaan.

Tekstverschillen toneelstuk en opera
Toneelstuk: 5 aktes van in totaal 35 scènes
Opera: 15 scènes daarvan verdeeld over 4 aktes, de overgebleven teksten van het toneelstuk blijven geheel intact.

Hoogst mogelijk denkbare eisen aan de vocale partijen. Confrontatie tussen uiteenlopende stijlen en technieken, maar tevens op verschillende uitvoeringspraktijken. Orkestbezetting is zeer omvangrijk.

In de partituur wemelt het van de termen als ricercare, rondo, toccata en ciacona; allemaal benamingen uit de barok en het classicisme -> neoclassisistisch.

Podium is uit meerdere lagen samengesteld -> deeltijd aspect wordt hierdoor sterk geprofileerd.

Musique concrete -> toehoorder wordt geconfronteerd met geluiden waarbinnen hij zijn eigen route moet zoeken.

De toeschouwer staat niet meer buiten het gebeuren op het toneel, maar wordt er als het ware bij betrokken.

Pluralistisch muziektheater
Centrale thema in Zimmermanns oeuvre is het fenomeen tijd en met name het transformeren van de fysieke, dus meetbare tijd en de belevingstijd. Muziekdramatisch valt er zeker ook een lijn naar Wagner te trekken.

Gelijktijdigheid van het ongelijktijdige en de verwisselbaarheid van het verleden, heden en toekomst in het besef dat alle drie één en ondeelbaar zijn. De uitdaging die Zimmermann in zijn Soldaten aangaat is het overwinnen van de fysieke tijdsdimensie.

Toekomst en verleden kunnen niet alleen van plaats verwisselen, zij kunnen ook tegelijk optreden.

De confrontatie van lijnen, vlakken en gebeurtenissen binnen Zimmermanns muziekdramatische concept vindt haar belichaming in klank d.m.v. verschillende muzikale vormen, genres en bezettingen, die elkaar conform de structuur van de tekst en de periodisering van de tijdlagen overlappen.

Bijv. gebruik Bachcitaat binnen scènes in functie niet alleen esthetisch, maar ook analytisch en dramatisch.

Isoritmiek -> techniek die in de ME is ontstaan en o.a. door de 14^e eeuwse dichter en componist Guillaume de Machaut tot grote hoogte is ontwikkeld. Complexe methode van het projecteren van een melodisch gegeven op een ritmisch patroon.