OPERA: Twaalf opera's als spiegels van hun tijd

Kurt Weill - Die Dreigroschenoper (1928)

Is dit wel een opera? Is het een opera van Weill op een libretto van Brecht, of een toneelstuk van Brecht voorzien van muziek door Weill?

Gebaseerd op The Beggar's Opera uit 1728 van John Gay en Christopher Pepusch als een reactie en een commentaar p de overheersende invloed van de Italiaanse operacultuur. Waar de Italiaanse opera zich bezighoudt met morele en emotionele dilemma's van mythische en historische helden, boden G.en P. een immorele vertelling waarin het wemelt van de schurken, bedelaars en hoeren.

Deze opera was een groot succes bij alle lagen van de bevolking, al kan men zich afvragen of er door alle lagen gelijk tegenaan gekeken werd. Formeel kan deze opera beschouwd worden als een toneelstuk met muziek. Drie theaterliederen van Purcell werden erin verwerkt. Ook werken van Händel en Bononcini werden verwerkt - alles op nieuwe teksten van Gay. Pepusch was voornamelijk arrangeur, zijn bijdrage als componist bleef beperkt tot het vervaardigen van de ouverture en de basso-continuo-partijen.

Personen hebben namen die bij hun karakter passen. Peachum (lap ze erbij) en gevangenisdirecteur Lockit.

Dreigroschenoper
Elisabeth Hauptmann maakt een ruwe vertaling van The Beggar's Opera en geeft dit aan Brecht.

Weill was bekend geworden met de liederencyclus Frauentanz, met invloeden van Stravinsky en Prokofjev. De tijd van de nationale scholen was voorbij, en er was een orientatie tot over de grenzen gaande. Na WOI kwam er een periode vab experimenten met alle muzikale middelen: vorm, melodie, harmonie, contrapunt, instrumentatie, klankkleur. Door het verwateren van grenzen onstaat er interesse in muzikale vormen uit andere culturen. Voor sommigen is dat volksmuziek van eigen bodem, voor anderen de Amerikaanse muzieksoorten: blues, jazz, charleston, ragtime. Oude meesters, zoals Monteverdi worden herontdekt.

Eerste samenwerking Brecht-Weill: Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny.

Bij de Dreigroschenoper staan Weill 8 instrumenten ter vervoeging, waarmee hij klankkleuren kan creeren die tot dan toe ongekend waren. Hij componeert een collage-achtige vorm door het citeren en parodieren van operaconventies.

Ook Brecht is in de greep van de Nieuwe Wereld -> Amerikanismus.

Brecht verwerkt ook bewerkte gedichten van Villon en Rudyard Kipling in de opera.

Theoretische opvattingen Brecht/Weill
Versie G.en P. -> ironisch commentaar op de eigentijdse opera
Versie B.en W. -> volgens Weill de meest consistente reactie op Wagner, t.o.v. het totale operaconcept van Wagner, B.en W. hielden er een stelsel van theoretische constructies op na, wel erg gecompliceerd.

1. begrippen zelden duidelijk en nooit eenduidig gedefinieerd.
2. Gebruik zelfde begrippen zonder daar hetzelfde mee te bedoelen
3. Slechts gedurende een korte periode zaten B en W op hetzelfde ideologische spoor

Episch theater -> niet bedoeld om emoties te wekken maar om mededelingen te doen.
W stelt dat dit theater per definitie onromantisch is. In de later meer communistisch wordende opvatttingen van B moet zich dit theater ontpoppen als een opvoedkundige vorm van instructietheater.

1. dramaturgie - episch theater verwerpt lineaire handelingsstructuren
2. acteerstijl - niet de toeschouwer zich laten identificeren met handelend persoon, maar hun situaties voorspelen die tot nadenken en inzicht leiden (Verfremdungseffect)
3. toneelbeeld - deze moet samen met theaterruimte zelf geen valse illusies scheppen,maar de naakte waarheid tonen
4. toepassing van muziek - B vreest muziek, want dit heeft juist een emotieversterkend effect

Gestisch theater -> het aannemen van een houding

Verschillen met The Beggar's Opera

1. GenP -> dialoog tussen Beggar en Player; BenW -> Moritatensanger
2. G. hield de rijken een lachspiegel voor, B. wil de bourgeoisie als corrupt ontmaskeren
3. G. stelt corruptie aan de kaak met behulp van vriendschap Peachum-Lockit, B. kiest voor vriendschap gezag en Macheath
4. In tegenstelling tot G. laat B. Macheath en Polly trouwen
5. Ogenschijnlijk hebben beide hetzelfde slot, bij G. zijn het Beggar en Player die een happy end aankondigen, bij B. is het Peachum die uit zijn rol stapt (Verfremdungseffect).

Premiere, ontvangst en overlevering
Groot succes bij premiere in 1928, de merchandising van Dreigroschen loopt goed.

Lotte Lenya -> verantwoordelijk voor een beeldvertekening van Weills oeuvre. Ze wierp zich niet alleen op als een kenner van zijn stijl, maar ze wilde die ook zoveel mogelijk zelf blijven vertolken. Haar stem veranderde in een aantal decennia echter van een hoge, dunne, enigszins nasale sopraan in een donkerbruine bas-bariton. Omdat de meeste registraties uit die latere tijd stammen, heeft dat ons idee van hoe Weill moet klinken sterk beinvloed.
Lenya heeft de rol van de hoer Spelunken-Jenny zo ongeveer gemonopoliseerd.